Odpowiedzialność cywilna podmiotów świadczących usługi turystyczne

          Organizator turystyki ponosi odpowiedzialność z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy. Podstawy prawne wskazanej odpowiedzialności oparte są na zasadach ryzyka. Na organizatorze turystyki spoczywa ciężar dowodowy i w celu zwolnienia z odpowiedzialności za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania powinien wskazać on okoliczności zwolnienia z odpowiedzialność (art. 6, Kc). W ustawie o usługach turystycznych określone są okoliczności zwalniające. Pierwszą jest działanie lub zaniechanie klienta jako wyłączna przyczyna niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez organizatora turystyki. (art. 11a, pkt 1, Uout). Nie koniecznie działanie lub zaniechanie klienta musi być przez niego zawinione. W literaturze jako przykład wskazuje się niezgłoszenie się do odprawy na lotnisku na czas przez klienta. Druga okoliczność, która może być podstawą do zwolnienia organizatora turystyki z odpowiedzialności jest to działanie lub zaniechanie osób trzecich, nieuczestniczących w wykonywaniu usług przewidzianych w umowie, jeżeli tych działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć (art. 11a, pkt 2, Uout). Wskazane wyżej osoby nie mogą być podwykonawcami organizatora turystyki ani ich pracownika oraz osobami pracującymi na ich zlecenie. Za te osoby organizator odpowiada na zasadzie ryzyka i nie może on zwolnić się z odpowiedzialność wskazując brak winy własnej w wyborze tych osób (art. 474, Kc). Postępowanie osób trzecich może zostać uznane za okoliczność zwalniająca w przypadku, gdy ich działań lub zaniechań nie można było przewidzieć ani uniknąć (art. 471, Kc). Trzecią przesłanką zwalniającą organizatora turystyki od odpowiedzialności jest siła wyższa (art. 11a pkt 3, Uout). Jako przykładowe sytuacje jej wystąpienia wskazuje się lawiny, sztormy, uderzenia piorunów. W celu zapewnienia należytej ochrony konsumentów ustawodawca zawarł obowiązek udzielenia przez organizatorów turystyki w czasie trwania imprezy turystycznej pomocy poszkodowanym klientom w przypadku wystąpienie jednej z trzech wyżej wymienionych okoliczności wyłączających odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy o świadczenie usług turystycznych (art. 11a pkt 2, Uout). Ustawa o usługach turystycznych wprowadza zakaz wyłączenia lub ograniczenia wskazanej wyżej odpowiedzialności w drodze wyboru obcego prawa (art. 11b pkt.1, Uout). Ratyfikowane umowy międzynarodowe mogą wprowadzać ograniczenia odpowiedzialności kontraktowej organizatora turystyki (art. 11b pkt 2, Uout). Są nimi m.in. Konwencja Warszawska z 1929r., Konwencja Montrealska z 1999r., Konwencja Ateńska z 1974r., Konwencja Europejska z 1962r. o odpowiedzialności osób utrzymujących hotele za rzeczy wniesione przez gości hotelowych. Organizatorzy turystyki w umowach z klientami mogą ograniczyć odpowiedzialność za niewykonanie lub nienależyte wykonanie usług w czasie imprezy turystycznej do dwu krotności ceny imprezy turystycznej względem każdego klienta (art. 11b, pkt 3, Uout). Ograniczenie to nie może dotyczyć szkód na osobie (art. 11b. Pkt 4, Uout). Przedstawione unormowanie pozostaje w zgodności z dyrektywą 90/314/EWG, która zezwala na wprowadzenie w prawie wewnętrznym umownego ograniczenia wysokości odszkodowania.

Odpowiedzialność kontraktową ponoszą także podmioty świadczące usługi turystyczne m.in. pośrednicy turystyczni, agenci turystyczni, organizatorzy rekreacji, przedsiębiorcy hotelarscy, przewoźnicy. Odpowiedzialność wskazanych podmiotów opiera się na zasadach ogólnych kodeksu cywilnego. Agent oraz pośrednik turystyczny nie ponoszą jednak odpowiedzialności za zobowiązanie z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania imprezy turystycznej, nie są oni bowiem stroną umowy. Działają oni na podstawie umowy agencyjnej i zawierają umowę na rzecz organizatora lub w jego imieniu (art. 758, Kc). Mogą oni ponieść odpowiedzialność za udzielenie klientowi błędnej lub niepełnej informacji, nie dokonanie rezerwacji wycieczki, czy pokoju hotelowego.

Organizator turystyki odpowiada ponadto za szkody osobowe uczestnika imprezy turystycznej. Organizator turystyki oprócz realizacji programu imprezy turystycznej zobowiązany jest do zapewnienia bezpieczeństwa jej uczestnikom. Wymaga to od organizatora wysokiego stopnia staranności i motywuje wprowadzenie do ustawy o usługach turystycznych obowiązku zawarcia umów ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) i kosztów leczenia zdrowotnego oraz kosztów leczenia zagranicą (KLZ) na rzecz uczestników imprezy turystycznej (art. 14 pkt 2a, Uout). Odpowiedzialność organizatora opiera się na niezachowaniu należytej staranności (art. 355, Kc). Ponadto spoczywa na nim obowiązek pieczy nad uczestnikami (art. 30, Uout). Jak wskazuje J. Gospodarek piecza opiera się na szybkich reakcjach ad hoc, podejmowanych przez pilota wycieczki lub inne osoby działające w imieniu organizatora, a także podawania uczestnikom imprezy turystycznej informacji o prewencyjnym charakterze. Powyższe informacje dotyczą wymagań zdrowotnych oraz w szczególności zagrożeń dla życia i zdrowia uczestników. Śmierć, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia uczestnika imprezy może oznaczań niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania i rodzić odpowiedzialność kontraktową. Odpowiedzialność może być spowodowana również czynem niedozwolonym przedsiębiorcy organizującego usługę turystyczną. Dopuszczalny jest zbieg podstaw odpowiedzialności. Osoba poszkodowana ma możliwość wyboru reżimu kontraktowego lub deliktowego na podstawie, którego będzie dochodzić roszczenia odszkodowawczego. W przypadku szkód na osobie dochodzenie roszczeń deliktowych wobec organizatora turystyki jest z reguły mniej korzystne dla poszkodowanego niż oparcie roszczeń na reżimie kontraktowym. Możliwa jest sytuacja, gdy interesy poszkodowanego są chronione należycie , jeżeli przedsiębiorca organizujący imprezę turystyczną jest jednocześnie przewoźnikiem. Odpowiedzialność deliktowa przewoźnika za śmierć lub uszkodzenie ciała osoby przewożonej jest oparta na zasadzie ryzyka. Roszczenia deliktowe, które opierają się na zasadzie winy determinują poszkodowanego klienta do jej wykazania. Organizator turystyki może wykazać, że nie ponosi winy w wyborze osób, które wykonały określone czynności. Sąd Najwyższy w uchwale z 25.02.1986 r. stwierdził, że odpowiedzialność biura podróży za zatrucie pokarmowe uczestników wycieczki podczas korzystania z posiłku w restauracji ma charakter kontraktowy. Za działania podwykonawców odpowiada ono jak za własne działanie lub zaniechanie na podstawie art. 474 kc. Odpowiedzialność deliktową ponoszą także podmioty świadczące usługi turystyczne m.in. organizatorzy rekreacji, przewoźnicy, hotelarze.

Autor

mgr Przemysław Babiarz,

właściciel

Przypisy i orzeczenia:

  1. J. Gospodarek: Prawo w turystyce, s. 322, s.327 i n.
  2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25.02.1986r., sygn. akt III CZP 2/86 OSNC 1987/1/10